معاملات فصلی

صورت معاملات فصلی چیست و چه اهمیتی دارد؟
گزارش فصلی خرید و فروش با عنوان‌های دیگری مانند معاملات فصلی خرید و فروش، گزارشات فصلی موضوع ماده ۱۶۹، صورت معاملات فصلی، گزارشات فصلی و… ذکر می‌شود. با موظف کردن افراد حقیقی و حقوقی از جانب سازمان امور مالیاتی برای ارائه و تنظیم گزارش خرید و فروش فصلی، تمام مودیان وظایف و تکالیف خود را به درستی انجام می‌دهند.

قانون صورت معاملات فصلی در تیر ماه سال 1394 به تصویب رسید و از ابتدای سال 1395 وارد فاز اجرایی شد. هدف اصلی این قانون به گفته سازمان امور مالیاتی افزایش شفافیت اقتصادی و بالا بردن نظم و انضباط مالی است. به صورت کلی به موجب این قانون، همه دستگاه‌های اجرایی و افراد حقیقی و حقوقی فراخوان شده باید نهایتا ظرف مدت 45 روز پس از خاتمه هر فصل ریز اطلاعات مربوط به معاملات خودشان را برای سازمان امور مالیاتی ارسال کنند. در صورت معاملات فصلی علاوه بر اطلاعات خودتان باید اطلاعات مربوط به طرف‌هایی که با آن‌ها معامله کرده‌اید را نیز ارائه کنید.

نکته مهم: یکسان بودن گزارش فصلی خرید و فروش با سایر گزارش‌ها
تمامی‌ گزارشات فصلی خرید و فروش، مالیات بر ارزش افزوده و اظهارنامه مالیاتی که به سازمان امور مالیاتی ارسال می‌شوند؛ باید با یکدیگر یکسان بوده و عدم تطابقی نداشته باشند. به عبارتی تمام مبلغ‌های ذکر شده در مورد معاملات خرید و فروش، در گزارشات ارسال شده به سازمان باید یکسان بوده و تفاوتی نداشته باشند.

• مهم‌ترین نکته در اجرای ماده 169 قانون مالیات‌های مستقیم
کلیه اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل موضوع این قانون که حسب اعلام سازمان امور مالیاتی کشور موظف به ثبت نام در نظام مالیاتی می‌شوند، مکلفند برای انجام معاملات خود، صورتحسـاب صادر و شماره اقتصادی خود و طرف معامله را در صورتحساب‌ها، قراردادها و سایر اسناد مشابه درج و فهرست معاملات خود را به سازمان مذکور ارائه دهند. برای این موضوع تنها صورتحساب‌های ذکر شده در آیین نامه اجرایی موضوع ماده 95 ملاک است.
چنانچه خریدار کالا، خدمت و یا دارایی مکلف به ثبت‌نام در نظام مالیاتی نباشد و یا از جمله اشخاص حقیقی مصرف کننده نهایی و یا اشخاص حقیقی موضوع ماده 81 قانون (فعالیت‌های کشاورزی، دامپروری، دامداری، پرورش ماهی و زنبورعسل و پرورش صفحه ۳ طیور، صیادی و ماهیگیری، نوغانداری، احیای مراتع و جنگل‌ها، باغات اشجار از هر قبیل و نخیلات) باشد، الزامی‌ به درج شماره اقتصادی خریدار در صورتحساب صادره نخواهد بود.
در این ماده به صورت کاملا روشن به چند نکته اساسی برای تهیه گزارشات فصلی اشاره شده است:
• همه سازمان‌ها و شرکت‌های خصوصی و دولتی که خرید و فروش انجام می‌دهند، باید صورت معاملات فصلی خرید و فروش را حداکثر تا یک ماه بعد از انجام معامله به سازمان امور مالیاتی ارسال کنند. انجام این کار می‌تواند به صورت الکترونیکی و یا به صورت کاغذی و سی دی صورت گیرد. آنچه که مهم است ارسال به موقع این مدارک بوده که می‌تواند از جرایم متعاقب ارسال با تاخیر جلوگیری کند.
• در بخشی از این ماده آمده است، معاملات کوچک یعنی معاملاتی که مبلغ آن‌ها تا ده درصد حد نصاب تعیین شده است، نیازی به ارسال ماهانه نداشته و مودیان می‌توانند لیست و فهرست این معاملات را به صورت کلی و هر سه ماه یکبار ارسال کنند؛ یعنی همه خرید و فروش‌های کوچک با هم بعد از سه ماه ارسال شوند.
• مسئله ای که در ارسال صورت معاملات فصلی خرید و فروش، مودیان باید مد نظر داشته باشند، دریافت کارت اقتصادی است. توجه کنید که ارسال مدارک به سازمان امور مالیاتی باید به همراه کد اقتصادی ذکر شده در این کارت باشد تا مورد پذیرش قرار بگیرد. بدون دریافت کارت اقتصادی هیچ مدرکی از مودی در سازمان امور مالیاتی پذیرفته نمی‌شود.

• سامانه گزارش فصلی خرید و فروش
سامانه ارسال گزارشات فصلی خرید و فروش، به منظور انجام تکالیف مقرر توسط اشخاص مشمول برای ارسال فهرست معاملات در اجرای این آیین نامه توسط سازمان ایجاد شده است.
با این روش مودیان مالیاتی می‌توانند از طریق سامانه ارسال معاملات فصلی نسبت به ثبت و ارسال اطلاعات خرید و فروش و همچنین پرداخت بابت قراردادها اقدام نمایند.
همچنین از طریق نرم افزار ارسال صورت معاملات فصلی (TTMS) می‌توان نسبت به ثبت و ارسال اطلاعات مودیانی که از ارائه شناسه ملی (برای اشخاص حقوقی) و کد ملی (برای اشخاص حقیقی) به فروشنده در زمان خرید کالاها و خدمات امتناع ورزیده‌اند، نیز اقدام نمود.
برای ارسال این مدارک شرکت‌ها و سازمان‌های تجاری و کلیه اشخاص حقیقی می‌توانند به پورتابل سازمان امور مالیاتی مراجعه کرده و بعد از طی مراحل ذکر شده و ارسال مدارک تعیین شده نسبت به ثبت اطلاعات اقدام نمایند. ضمنا همه افرادی که طبق قانون مشمول ارسال این مدارک هستند، می‌توانند از شرکت‌ها و موسات مالی و حسابداری دارای مجوز کار در این خصوص هم کمک گرفته و از صفر تا صد این کار را به آن‌ها بسپارند تا در اولین فرصت مدرک مربوط ارسال و مودی مشمول جرایم تعیین شده نشود.
آن‌ها اطلاعات و موضوعات مورد نیاز را در سامانه گزارش خرید و فروش فصلی وارد می‌کنند. در تحریر دفاتر کل روزنامه و دارایی و همچنین دفتر معین که یک دفتر کمکی در حسابداری محسوب می‌شود باید اصول مشخصی رعایت گردد؛ مثلا اینکه همه رویداد‌های مالی بدون استثنا ثبت شود و چیزی پنهان نگردد. تاریخ وقوع رویداد‌های مالی مشخص بوده و به ترتیب تاریخ در دفاتر تحریر شوند. تمامی‌ اطلاعات مالی باید روی خط دفتر بوده و ثبت اطلاعات بین خطوط باعث رد دفاتر قانونی گردیده و آن‌ها را از اعتبار ساقط می‌کند.

در حاشیه دفاتر قانونی به هیچ وجه نباید چیزی مرقوم گردد و اگر در ثبت دفاتر و تحریر آن‌ها اشتباهاتی رخ داد تراشیدن و پاک کردن آن ممنوع بوده و باید روی اشتباه خط کشیده شده و مبلغ درست با خودکار قرمز در بالای آن درج شود. یکی از نکات دیگری که در ثبت دفاتر قانونی باید رعایت شود این است که صفحه سفیدی بین صفحه‌های پر شده وجود نداشته باشد و در نهایت اینکه در مانده‌گیری حساب‌ها دقت شود و بستانکار شدن حساب‌های بانکی ممکن است به علت عدم رعایت تقدم و تاخر ثبت حساب‌ها در دفاتر رخ دهد که این امر باعث رد دفاتر شده و محاسبه مالیات را مشکل می‌کند و حتی ممکن است باعث علی‌الراس شدن شرکت و جریمه مالیاتی گردد.

• مشمولین ارسال گزارشات فصلی؛ چه اشخاصی باید صورت معاملات فصلی را ارسال کنند؟
ماده (۹) آیین نامه اجرایی تبصره (۳) ماده (۱۶۹) قانون مالیات‌های مستقیم ، مشمولین ارسال فهرست معاملات را به شرح زیر معرفی نموده است:
الف) کلیه اشخاص حقوقی؛
ب) صاحبان مشاغلی که حسب نوع و یا حجم فعالیت جزو گروه اول موضوع ماده (۲) آیین نامه اجرایی ماده (۹۵) قانون محسوب می‌شوند؛
ج) صاحبان مشاغل مشمول اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده؛
مکلف به ارسال فهرست معاملات در موعد مقرر برابر آیین‌نامه صادره خواهند بود.
تبصره – اشخاص موضوع این ماده با پیشنهاد سازمان امور مالیاتی کشور و تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی قابل تغییر خواهند بود.

• معافیت در ارسال فهرست معاملات فصلی
ماده ۱۶۹ قانون مالیات‌های مستقیم دارای معافیت‌هایی هم هست که برای برخی مشاغل از ارسال گزارش‌های فصلی مستثنی هستند. این معافیت‌ها شامل موارد زیر است:
فروش کالا و خدمات به مصرف‌کننده نهایی؛
معامله با مشمولین ماده ۸۱ (شاغلین حوزه‌های کشاورزی، دام‌پروری، دامداری، پرورش ماهی و زنبورعسل و …)؛
«معامله‌های کوچک موضوع قانون برگزاری مناقصه‌ها»
خرید از فروشندگانی که ملزم به ثبت‌نام در نظام مالیاتی نیستند. (ارگان‌ها و نهادهای دولتی)

به جز این موارد، معافیت‌هایی نیز برای برخی از معامله‌های مودیان ذکر شده است:

• خریدوفروش و سود و کارمزد اوراق بهادار؛
• خریدوفروش سهم‌الشراکه و حق‌تقدم سهام یا سهم‌الشرکه؛
• سود و کارمزد جریمه‌های بانک‌ها، صندوق تعاون، صندوق‌های حمایت از توسعه بخش کشاورزی، مؤسسه‌های اعتباری غیربانکی مجاز و صندوق‌های قرض‌الحسنه؛
• حق عضویت اعضا مجامع حرفه‌ای احزاب و انجمن‌ها و تشکل‌های غیردولتی دارای مجوز از مراجع ذی‌صلاح؛
• کمک‌ها جوایز و هدیه‌های بلاعوض؛
مبالغی پرداختی به دستگاه‌های اجرایی با عنوان جرائم و خسارات، انواع عوارض و مالیات (به جز مالیات و عوارض مالیات بر ارزش‌افزوده)، حق ثبت، حق تمبر، حقوق گمرکی و …؛
• وجود پرداختی بابت حق شارژ و نگهداری ساختمان محل فعالیت و آبونمان‌های پرداختی؛
• هزینه‌هایی دریافتی توسط شرکت به‌عنوان مال‌الاجاره.

• چه اطلاعاتی در معاملات فصلی درج می‌شود؟
مودیان مکلفند در صورت معاملات فصلی ماده 169 کلیه اطلاعات مربوط به معاملات و قراردادهای خود را بر اساس استانداردهای سازمان مالیاتی ثبت و گزارش نمایند. این اطلاعات بر اساس نوع معامله یا قرارداد متفاوت است؛ اما درج اطلاعات زیر در کلیه گزارش‌ها ضروری است:

• اطلاعات هویتی و مکانی طرفین معامله یا قرارداد؛
• اطلاعات مربوط به مجوزهای فعالیت طرفین معامله یا قرارداد؛
• اطلاعات مربوط به معاملات و قراردادهای طرفین معامله؛
• اطلاعات مالی و پولی و اعتباری و سرمایه‌ای؛
• اطلاعات مربوط به دارایی‌ها، اموال و املاک و نقل و انتقال آن‌ها؛
• موارد مربوط به ارزش افزوده.

همچنین برای مواردی نظیر صادرات یا واردات درج اطلاعاتی نظیر ارز مورد استفاده و نرخ برابری آن و یا اطلاعات و مجوزهای مربوط به ورود یا خروج قانونی موضوع معامله از جمله شماره کوتاژ اظهارنامه گمرکی و شماره اختصاصی اشخاص خارجی طرف قرارداد (جهت واردات) الزامی است. کلیه اطلاعات مربوط به معاملات و قراردادها و اطلاعات هویتی طرفین آنها در گزارشات ثبت می‌شود.

• چه مواردی نباید در معاملات فصلی رد شود؟
طبق ماده 13، مواردی که در ادامه گفته خواهد شد نیازی به ذکر در معاملات فصلی ندارند:
• خریدوفروش و سود و کارمزد اوراق بهادار؛
• خریدوفروش سهام و سهم الشرکه و حق تقدم سهام یا سهم الشرکه؛
• سود و کارمزد و جریمه‌های بانک‌ها، صندوق تعاون، صندوق‌های حمایت از توسعه بخش کشاورزی، مؤسسات اعتباری غیر بانکی مجاز و صندوق‌های قرض‌الحسنه؛
• سود سهام و سهم الشرکه؛
• حـق عـضویت اعضاء مجامع حرفه‌ای، احزاب وانجـمن‌ها وتشکل‌های غـیردولتی دارای مـجوز از مـراجـع ذیصلاح؛
کمک‌ها، جوایزو هدایای بلاعوض؛
• مبالغی که تحت عناوین جریمه یا خسارت، انواع عوارض و مالیات (به استثناء مالیات و عوارض قانون مالیات بر ارزش افزوده) حق ثبت، حق تمبر،
• حقوق گمرکی وموارد مشابه، به دستگاه‌های اجرائی پرداخت می‌گردد؛
• حقوق و دستمزد پرداختی موضوع فصل سوم از باب سوم قانون مالیات‌های مستقیم؛
• وجوه پرداختی بابت حق نگهداری (شارژ) ساختمان محل فعالیت و آبونمان‌های پرداختی؛
• معاملات نقل و انتقال املاک موضوع ماده 59 قانون مالیات¬‌های مستقیم برای متعاملین؛
• مال الاجاره¬‌های املاک موضوع ماده 53 قانون مالیات¬‌های مستقیم.
ماده 53 قانون مالیات¬‌های مستقیم اشاره به مالیات بر درآمد مال ¬الاجاره دارد که بنابر این قانون درآمد مشمول مالیات املاکی که به اجاره واگذار می‌شود عبارت است از کل مال¬‌الاجاره اعم از نقدی و غیر نقدی پس از کسر 25 درصد بابت هزینه¬‌های استهلاک و نگهداری.
به موجب ماده 59 نقل و انتقال قطعی املاک به ماخذ ارزش معاملاتی و به نرخ پنج درصد و همچنین انتقال حق واگذاری محل به ماخذ وجوه دریافتی مالک یا صاحب حق و به نرخ دو درصد در تاریخ انتقال از طرف مالکان عین یا صاحبان حق مشمول مالیات است.

• مهلت ارسال معاملات فصلی چقدر است؟
دوره ارسال اطلاعات برای خرید و فروش و پرداخت قراردادها سه ماهه بوده و می‌بایست تا یک ماه و نیم پس از پایان هر فصل نسبت به ارسال معاملات فصلی اقدام نمود (طبق ماده 10 آیین نامه)